Overzicht van gegevens. Conclusies.

Terug naar de inleidende pagina.

De onderstaande tabellen geven een beperkt overzicht van een aantal eigenschappen en gevaren van alkalimetalen. (Deze gegevens zijn van diverse bronnen ontleend)

Klik hier voor conclusies en aanbevelingen.

Naam:	Lithium
Formule:	Li
Smeltpunt:	180 °C
Kookpunt:	ca. 1342 °C
Zelfontbrandingstemperatuur:	niet opgegeven
Dichtheid:	0,53 g/cm³
CAS-nummer:	7439-93-2
DNEL^)-inhalatie-lange termijn-systemische effecten: DNEL-huid-lange termijn-systemische effecten: )DNEL=Waarde voor een afgeleide dosis zonder effect op de gezondheid.	4,2 mg/m³ 12 mg/kg/dag
H-zinnen:	260-314-EUH014
P-zinnen:	223-(231+232)-280-(305+338+351)-(370+378)-422
Etiket:	GHS02 Signaalwoord: GEVAAR	GHS05
Reacties:	Reageert heftig met water en waterdamp onder vorming van het licht ontvlambare waterstofgas en nevels van lithiumhydroxide.
	Reageert heftig met zuren, oxidatiemiddelen en veel andere verbindingen, zelfs met zand en asbest met kans op brand en explosie.
Blusmiddelen:	Speciaal bluspoeder, GEEN andere blusstoffen (water, koolzuur, schuim, halonen, en zand).

Naam:	Natrium
Formule:	Na
Smeltpunt:	98 °C
Kookpunt:	883 °C
Zelfontbrandingstemperatuur:	120-125°C
Dichtheid:	0,97 g/cm³
CAS-nummer:	7440-23-5
DNEL:	niet vastgesteld
H-zinnen:	260-314-EUH014
P-zinnen:	223-(231+232)-280-(305+338+351)-(370+378)-422
Etiket:	GHS02 Signaalwoord: GEVAAR	GHS05
Reacties:	Reageert heftig met water en waterdamp onder vorming van het licht ontvlambare waterstofgas en bijtende nevels van natriumhydroxide. Kans op explosie.
	Vormt in vochtige lucht gemakkelijk peroxiden
	Reageert heftig met halogenen, halogeenkoolwaterstoffen, zuren en kooldioxide.
	Reageert heftig met halogeniden en oxiden van zware metalen.
Blusmiddelen:	Speciaal bluspoeder, droog zand. GEEN andere blusstoffen (water, koolzuur, schuim, halonen).

Naam:	Kalium
Formule:	K
Smeltpunt:	63 °C
Kookpunt:	770 °C
Zelfontbrandingstemperatuur:	440 °C
Dichtheid:	0,86 g/cm³
CAS-nummer:	7440-09-7
DNEL:	niet vastgesteld
H-zinnen:	26-314-EUH014
P-zinnen:	223-(231+232)-280-(305+338+351)-(370+378)-422
Etiket:	GHS02 Signaalwoord: GEVAAR	GHS05
Reacties:	Reageert heftig met water en waterdamp onder vorming van het licht ontvlambare waterstofgas en bijtende nevels van kaliumhydroxide. Kans op explosie.
	Reageert heftig met oxidatiemiddelen, halogeenkoolwaterstoffen en vele andere stoffen.
	Vormt gemakkelijk peroxiden.
	Kan spontaan aan de lucht ontbranden, vooral bij vochtige lucht.
Blusmiddelen:	Droog zand. GEEN andere blusstoffen (water, koolzuurpoeder en halonen).

CONCLUSIES en AANBEVELINGEN

CONCLUSIES.

Onderstaande conclusies met betrekking tot het gebruik van alkalimetalen en water, zijn mede gebaseerd op de bijdragen van TOA's en anderen via de toa_poa discussiegroep.

Het gebruik van natrium, in combinatie met water, is een bron van ernstige tot zeer ernstige ongelukken op middelbare scholen.
Kalium is reactiever dan natrium, zodat de effecten van de reactie met water heviger zijn dan die bij natrium.
Het verloop van de reactie waarbij natrium en kalium met water reageren is onvoorspelbaar. Dit is vooral het geval als het stukje metaal te groot is: een kleine explosie van het bolletje (gesmolten) natrium of kalium is dan het gevolg.
Als een stukje natrium op een drijvend filtreerpapiertje wordt gebracht, vindt er ontbranding van het natrium plaats als gevolg van de vrijgekomen reactiewarmte, waarna altijd een kleine explosie van het natriumbolletje volgt.
Ten gevolge van het exploderen van het bolletje natrium, is de kans op letsel of beschadigingen aan kleding groot.
Afdekken van de opstelling levert extra gevaar op, wegens een grote kans op een explosieve verbranding van waterstofgas. In het verleden heeft dit geleid tot de ernstigste ongelukken, waarbij is natrium betrokken.
Ook het opsluiten van natrium, bijvoorbeeld door middel van een natriumtang of onder een reageerbuis (om het waterstof op te vangen), heeft geleid tot ongelukken.
Stukjes natrium die aan de wand blijven "kleven" kunnen gevaar opleveren tijdens het opruimen, vaak omdat deze restjes klein zijn en nauwelijks opvallen.
Naast de gevaarlijke chemische eigenschappen, geeft kalium problemen bij langdurige opslag. Na verloop van tijd kan zich een gele aanslag/laagje van kaliumperoxide (K₂O₂) vormen. Het is beschreven dat de peroxide in combinatie met de olie (waarin kalium wordt bewaard) brand of explosies kan veroorzaken tijdens het snijden van het metaal!

AANBEVELINGEN.
Deze aanbevelingen met betrekking tot het gebruik van alkalimetalen en water, zijn mede gebaseerd op de bijdragen van TOA's en anderen via de toa_poa discussiegroep.

Gebruik geen kalium.
Neem altijd een klein stukje natrium (maximaal 5x5x5 mm).
Dek de proefopstelling (aquariumbak, schaal, kristalliseerschaal, bekerglas etc.) nooit af! Of gebruik zonodig een gaasje.
Sluit het natrium nooit op. Gebruik dus geen natriumtang of een reageerbuis, waarin het natrium wordt opgesloten.
Voeg een beetje afwasmiddel toe om de oppervlaktespanning van het water ter verlagen, zodat het natrium niet kan blijven "kleven" aan de wand.
Neem bij voorkeur een ronde bak. Het liefst geen glas.
Voer de proef in de zuurkast uit, in verband met het eventueel vrijkomen van agressieve nevels met natriumhydroxide.
Houdt de klas een veilige afstand van de proef (2 à 3 meter). Verplicht de leerlingen om een veiligheidsbril te dragen.
Gebruik koud water.
Voor een demonstratie op een overheadprojector: neem een stukje natrium dat niet groter is dan een luciferkop. Houdt een veilige afstand tot de leerlingen. Neem een kristalliseerschaal van ca. 20 cm in diameter met daarin een laagje water van 3 tot 4 cm hoog. Voeg een beetje afwasmiddel toe aan het water.
Vernietig overblijvende restjes natrium met ethanol of een hogere alcohol, zoals 1-butanol. Nooit met water!
Indien kalium is opgeslagen, controleer dan regelmatig op een gele korst of kristallen. Beter is nog om gebruik van kalium op een middelbare school te ontraden.
Het is de overweging waard om het minder reactieve lithium te gebruiken of een videofilm met deze proeven te vertonen.

Top

Terug naar de inleidende pagina.

Linke Soep! HOME